Europese overheden willen AI inzetten op eigen voorwaarden, met eigen data, onder eigen toezicht. Een nieuw IDC-onderzoek bevestigt die ambitie breed. Maar wie het onderzoek financierde, verdient minstens evenveel aandacht als de uitkomsten zelf.
Nationale veiligheid is voor 73 procent van de Europese publieke sector de primaire langetermijnwaarde van soevereine AI, zo blijkt uit onderzoek dat IDC uitvoerde in opdracht van Dell Technologies en Nvidia. Concrete investeringen staan bij 54 procent van de respondenten gepland voor de komende twaalf tot achttien maanden, en 69 procent wil de regie over data en infrastructuur niet langer bij buitenlandse leveranciers laten.
Die laatste bevinding is opmerkelijk, want Dell Technologies en Nvidia zijn Amerikaanse bedrijven. Precies het type leverancier waarvan Europese overheden juist minder afhankelijk willen worden, financierde het onderzoek dat die afhankelijkheidsbehoefte in kaart brengt.
Dell biedt wat het onderzoek vraagt
Soevereine AI betekent volgens de IDC-definitie die het rapport hanteert dat een land AI-capaciteit opbouwt op eigen infrastructuur, met eigen data, eigen algoritmen en eigen workforce. Drie controlelagen zijn daarbij essentieel: over data, over modellen en over de fysieke infrastructuur. Sterke data governance is voor 58 procent van de respondenten de meest kritische factor, eigen nationale infrastructuur staat bij 43 procent op de tweede plaats.
Vervolgens biedt Dell precies die infrastructuur aan, op Nvidia-chips. Dat is een begrijpelijke marktbeweging, maar het schept ook een blinde vlek in het onderzoek. De kernvraag of Europese overheden met Amerikaanse hardware en software werkelijk soeverein kunnen opereren, blijft ongesteld. Want soevereiniteit over infrastructuur heeft weinig betekenis als de onderliggende hardware afhankelijk is van Amerikaans exportbeleid, en de leverancier van die hardware ook nog eens de opdrachtgever is van het onderzoek dat die behoefte meet. De exportrestricties op geavanceerde Nvidia-chips die de afgelopen jaren zijn ingesteld, hebben dat al concreet aangetoond: wie zijn sovereign AI-stack bouwt op componenten waarvan de levering bepaald wordt in Washington, hanteert een andere definitie van soevereiniteit dan Brussel voor ogen heeft.
Uitbesteding vergroot de afhankelijkheid
Het rapport signaleert bovendien dat 69 procent van de Europese publieke sector-organisaties aangeeft dat technologie sneller evolueert dan hun workforce kan bijbenen. Bij 46 procent staan vaardigheidstekorten bovenaan de lijst van implementatierisico’s.
Dat zijn reële problemen. Maar de redenering die eruit volgt, namelijk dat externe leveranciers die complexiteit moeten wegnemen, verdient enig wantrouwen. De skills gap als verkoopargument is al langer een beproefd mechanisme. Het werkte bij de overstap naar cloud, bij de adoptie van SaaS, en bij managed services. Telkens was de belofte dat uitbesteding de interne capaciteitsproblemen zou oplossen. Maar steeds opnieuw groeide ook de afhankelijkheid. Bij sovereign AI dreigt hetzelfde patroon: de geboden oplossing voor afhankelijkheid vergroot in de praktijk juist de afhankelijkheid die organisaties willen verkleinen.
Soeverein is geen keurmerk
Sovereign AI is de nieuwste verschijningsvorm van een breder patroon: vrijwel de hele IT-industrie heeft digitale soevereiniteit als thema omarmd. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar organisaties doen er goed aan te beseffen dat sovereign AI vooralsnog geen gecertificeerde term is. Er is geen Europese normering, geen onafhankelijke toets, geen vastgestelde definitie waaraan een product moet voldoen om het label te mogen dragen. Een leverancier die zijn aanbod als soeverein positioneert, doet dat op eigen gezag.
Voor IT-beslissers in de publieke sector betekent dit dat de ambitie achter sovereign AI legitiem is en de urgentie reëel. Het IDC-onderzoek levert daarvoor bruikbare cijfers, maar moet wel gelezen worden met kennis van de opdrachtgeversrelatie. De vraag is niet of Europese overheden sovereign AI willen inzetten. Die willen ze. De vraag is of de infrastructuur die ze daarvoor inkopen hen ook daadwerkelijk soeverein maakt, of ze alleen soeverein laat voelen.