AI is de klaslokalen al binnengeslopen. Scholen en leerkrachten vangen die ontwikkeling nu individueel op en daar wil Vlaams onderwijsminister Zuhal Demir verandering in brengen. De Vlaamse universiteiten krijgen met hulp van hogescholen en private partners de leiding in handen. Wat kan AI voor het Vlaams onderwijs betekenen en hoe profiteert de arbeidsmarkt hiervan?
Leerlingen en studenten vonden na de lancering van ChatGPT snel hun weg naar de digitale assistent. Een assistent die huiswerk voor ze oplost zonder te protesteren. Misschien leverde het een punt meer op, of kwamen ze er bedrogen uit als de chatbot last kreeg van hallucinaties en antwoorden begon te verzinnen.
In ieder geval verstoorde de gratis toegang naar deze digitale bron van kennis de klassieke manier van onderwijzen. Een deel van de leerkrachten greep daar op in door studenten te onderwijzen over de technologie of door nieuwe taken te geven waarin het gebruik van AI werd toegestaan en leerlingen bijvoorbeeld hun werkwijze met AI in moeten toelichten.
1 strategie voor Vlaanderen
De essentie is dat AI een plaats inneemt in het onderwijs, maar de exacte plaats nog heel verschillend is per school of zelfs per docent. Vlaams onderwijsminister Zuhal Demir (N-VA) wil dit probleem indammen en maakt 10 miljoen euro vrij voor een gezamenlijke AI-strategie in het onderwijs, meldt VRT NWS. Demir heeft deze taak kunnen geven aan de Vlaamse universiteiten (UGent, VUB, UAntwerpen, KU Leuven en UHasselt). De komende maanden zullen zij de hersenen kraken over een AI-strategie.
“AI kan leerkrachten versterken, leerlingen beter begeleiden en beleid beter onderbouwen. Maar dat kan alleen binnen een veilige omgeving, met duidelijke afspraken en met de mens aan het stuur”, zegt Demir.
Vijf werven voor veilig AI-gebruik
Het plan dat de universiteiten uitwerken, draait rond vijf inhoudelijke werven: jongeren kritisch en bewust leren omgaan met AI, het onderwijs beter voorbereiden op de arbeidsmarkt, leerkrachten organisatorisch ondersteunen, AI pedagogisch inzetten voor sterker leren en lesgeven, en sneller leren wat werkt in scholen en bij beleidsmakers.
Bij de Europese Commissie ligt de vraag rond hoe AI in het onderwijs moet passen ook op de tongen. De Commissie publiceerde eerder deze week ethische richtsnoeren voor leraren over het gebruik van AI in het onderwijs, gericht op transparantie, privacybescherming en het voorkomen van bias. De AI Act verplicht scholen bovendien om te investeren in AI-geletterdheid voor personeel en leerlingen. Dat aan deze verplichting vanuit Vlaanderen in zijn geheel wordt aangepakt, is logisch gezien de scholen ook aan dezelfde leerdoelen moeten voldoen.
Demir benadrukt dat ze eerst een stevige basis wil leggen voordat toepassingen worden opgeschaald. “Een spoornet bouw je ook niet door overal losse treinen te laten rijden zonder sporen, seinen of veiligheidsregels”, zegt ze. Het gaat niet om een nieuw platform dat bestaande systemen vervangt, maar om een gedeelde onderbouw waarop AI-toepassingen veilig kunnen worden getest en uitgerold.
Dit lijkt aan te geven dat de Vlaamse overheid lessen heeft geleerd uit het stopgezette IT-project Persona. Dit project stond na zes jaar nog steeds in de startblokken doordat een goede basis ontbrak. Demir wil hier duidelijk eerst governance en veiligheid op orde hebben voordat de schaalvergroting start.
Bereidt regelgeving Vlaanderen nog voor?
Het plan van Demir is een eerste stap naar een Vlaanderen dat beter voorbereid is op AI. Het idee om een AI-strategie te bedenken kwam uit de hoek van CD&V. Zij opperde in mei een AI-taskforce in te richten omdat de Vlaamse arbeidsmarkt, economie en onderwijs volgens de partij smeekten om handvaten en een AI-strategie.
Lees ook: CD&V wil Vlaamse taskforce AI die nadenkt over arbeidsmarkt-strategie
Het plan dat Demir hier in gang zet, zal op termijn die handvaten bieden voor het onderwijs. Maar ook de arbeidsmarkt wordt mee in het achterhoofd gehouden in de pijler ‘het onderwijs beter voorbereiden op de arbeidsmarkt.’ Op termijn zal dat jongere collega’s opleveren die AI een onderdeel hebben gemaakt van hun vaste werkroutine.
Over welke termijn er dan wordt gesproken, is momenteel nog afwachten. Er wordt alleen verwezen dat de AI-strategie ‘de komende maanden’ moet worden uitgedacht. In de leerdoelen van volgend academiejaar lijkt het dus onwaarschijnlijk dat AI al een rol inneemt. Op welke wijze universiteiten AI een plaats willen geven in het onderwijs, zal ook nog veel bepalen over het succes van dit plan voor de arbeidsmarkt. Zonder de AI-strategie toe te passen op oudere studenten, zal het nog een lange tijd in beslag nemen voordat de eerste werkzoekenden met AI-kennis zich op de markt begeven.
Zonder twijfel is het voor een disruptieve technologie als AI lastig dat regelgeving jaren nodig heeft. Hier moet regelgeving de realiteit echt bijbenen, waardoor bedrijven en het onderwijs eerst op zichzelf aangewezen om de werkwijze hierop aan te passen. Tegelijk verandert de rol van AI in onderwijs en de arbeidsmarkt nog snel. Dat maakt het onzeker of de arbeidsmarkt op termijn nog zoveel waarde hecht aan de AI-kennis van een werkzoekenden of dit een standaard vereiste wordt.