De hoge verwachtingen rond kunstmatige intelligentie blijken voor veel bedrijven voorlopig niet uit te komen in harde financiële resultaten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Deloitte, waarin wordt geconcludeerd dat AI investeringen tot nu toe zelden hebben geleid tot hogere winsten. Toch blijven onderzoekers en adviseurs positief over de strategische waarde van de technologie.
Volgens het rapport State of AI in the Enterprise wil 74 procent van de organisaties dat hun AI initiatieven bijdragen aan omzetgroei. Slechts twintig procent zegt die groei daadwerkelijk te zien. Deze uitkomst sluit aan bij een recente enquête onder bedrijfsleiders van PwC, waaruit bleek dat maar twaalf procent van de CEO’s zowel lagere kosten als hogere inkomsten zag door AI investeringen.
Strategische waarde
Deloitte benadrukt dat succes met AI niet uitsluitend in geld is uit te drukken. Volgens het rapport draait het vooral om strategische differentiatie en het opbouwen van een duurzaam concurrentievoordeel. Toch is de inzet van AI niet zinloos geweest. Van de 3.235 ondervraagde business en IT leiders wereldwijd zegt 25 procent dat AI een transformerend effect heeft op hun organisatie, een duidelijke stijging ten opzichte van twaalf procent een jaar eerder.
Productiviteit en efficiëntie
De meest genoemde voordelen liggen momenteel op het vlak van productiviteit en efficiëntie. Maar liefst 66 procent van de respondenten zegt dat AI processen verbetert. Tegelijk blijft het onduidelijk waarom die efficiëntiewinst zich nauwelijks vertaalt in hogere omzet. Dat spanningsveld wordt versterkt door eerdere studies, zoals onderzoek van non profit METR, waaruit bleek dat AI codeerhulpmiddelen ontwikkelaars soms zelfs minder productief maken.
Onbenut innovatiepotentieel
Ondanks het gebrek aan directe financiële opbrengst groeit de toegang tot AI tools op de werkvloer. Inmiddels heeft bijna 60 procent van de werknemers toegang tot door IT goedgekeurde AI toepassingen, tegenover 40 procent een jaar geleden. Toch gebruikt minder dan 60 procent van deze groep AI daadwerkelijk in het dagelijkse werk. Deloitte spreekt daarom van onderbenutting en onbenut innovatiepotentieel.
Wel verschuiven steeds meer AI pilots naar productie. Een kwart van de organisaties heeft inmiddels 40 procent of meer van hun experimenten live gezet. Binnen drie tot zes maanden verwacht Deloitte dat dit aandeel stijgt naar 54 procent. Die ontwikkeling zal ook impact hebben op banen. Binnen een jaar verwacht 36 procent van de bedrijven dat minstens tien procent van de functies volledig geautomatiseerd is. Over drie jaar loopt dat op tot 82 procent.
Verwachtingen
Opvallend is dat deze verwachtingen nauwelijks leiden tot herontwerp van functies. 84 procent van de organisaties heeft rollen nog niet aangepast aan AI mogelijkheden. Tegelijk is het enthousiasme onder werknemers beperkt. Slechts dertien procent van de niet technische medewerkers is zeer positief over AI, terwijl een aanzienlijke groep het liefst afstand houdt.
Volgens Jim Rowan, hoofd AI bij Deloitte in de VS, ligt de sleutel bij investeren in mensen. Organisaties die succesvol zijn met AI richten zich niet alleen op algoritmen, maar ook op vaardigheden, vertrouwen en nieuwe manieren van werken.
Soevereine AI
Een ander belangrijk thema is zogenoemde soevereine AI: het behouden van controle over data en systemen binnen lokale wet en regelgeving. Voor 83 procent van de bedrijven is dit minstens matig belangrijk. Daarnaast groeit de belangstelling voor AI agents, autonome modellen met toegang tot tools. Momenteel gebruikt 23 procent deze agents, maar dat percentage kan binnen twee jaar stijgen naar 74 procent.
Rendement
Volgens Ali Sarrafi, CEO van Kovant, ligt het echte rendement niet in slimme workflow automatisering, maar in het inzetten van AI agents als digitale collega’s. In praktijkvoorbeelden, zoals voorraadbeheer bij grote productiebedrijven, kan dat tot 95 procent tijdsbesparing leiden. Cruciaal daarbij is goede productontwerp en gebruiksvriendelijke integratie via vertrouwde tools zoals Microsoft Teams en Slack. Alleen dan kan AI uitgroeien van belofte tot echte bedrijfswaarde.